Ben ik perfectionistisch?

Wil jij graag alles goed doen? Baal je ervan als het niet lukt en kun je jezelf daar moeilijk overheen zetten? Dan ben je waarschijnlijk de perfectionist in huis! Je legt de lat hoog en je wil het altijd beter doen. Boosheid en vermoeidheid liggen op de loer als je té hoge eisen aan jezelf gaat stellen. Maar hoe herken je perfectionisme? Veel perfectionisten (h)erkennen niet dat ze perfectionistisch zijn. Op zich niet zo gek als je het mij vraagt, want: wat is ‘goed genoeg’ als alles steeds meer lijkt te draaien om prestatie en er minimale ruimte is om te falen of te ervaren wat je ervaart?

Jij perfectionistisch?

Wanneer is het goed genoeg? Ben ik wel goed genoeg? Deze vragen stel je jezelf vaak. Herken jij de volgende kenmerken bij jezelf?

  • Je stelt hoge eisen aan jezelf; onrealistische doelen die je jezelf en/of anderen oplegt.
  • Je bent zelden tevreden over de dingen die je maakt of doet.
  • Je hebt een neiging tot faalangst wanneer je bepaalde taken uit moet voeren. Doe ik het wel goed?
  • Je hebt er moeite mee wanneer je constant op de vingers wordt gekeken.
  • Je wordt flink gekwetst door opbouwende, goedbedoelde kritiek. Elke vorm van kritiek kan je dag flink verpesten.
  • Je ervaart stress; kan moeilijk ontspannen en genieten.
  • Je wil de controle behouden; alles zelf doen en je kunt moeilijk iets uit handen geven.
  • Je hebt een talent ontwikkeld om direct te zien wat er niet goed is en je slaat volledig dicht of je verkrampt wanneer iets je niet (direct) lukt.
  • Je maakt je druk over wat anderen over je vinden, welke mening ze over je hebben en hoe ze je zien.
  • Je hebt moeite met het maken van keuzes: is de keuze die je maakt wel de goede? Dit is een vraag die continu in je hoofd zit.
  • Je innerlijke stem is nooit stil en blijft maar kritiek geven: dit is niet goed, dat is niet goed, dat kan beter of … ik kan echt helemaal niks, ze zullen wel denken, wat een prutswerk, ik ben teveel ..… straks val ik door de mand. Vervolgens zeg je tegen jezelf, de volgende keer zal ik nog beter mijn best doen.
  • Eigenlijk voel je jezelf daardoor altijd onder druk staan. Je kunt niet meer ontspannen ook niet als je vrij bent. Je bent altijd bezig om het goed te doen.
  • Je kunt zaken niet gemakkelijk loslaten: je piekert veel. Dit kan ook leiden tot of zich uiten in angsten en slaapproblemen.
  • Je hebt een groot verantwoordelijkheidsgevoel, als jij het niet regelt komt het niet goed, is een zin die vaak in je opkomt.

Iedereen vraagt op z’n tijd om bevestiging van anderen. Het goed willen doen, daar is niets mis mee. Maar als je te veel van jezelf eist en nooit tevreden bent, kun je vast lopen en zelfs in een burn-out terecht komen. Streven naar perfectie kost je een hoop tijd en energie, en je bereikt eigenlijk nooit jouw doel. En terwijl je streeft naar perfectie heb je een beeld in jouw hoofd van hoe het zóú moeten zijn. Wat er IS op dit moment, dat zie je niet of waardeer je niet.

Onzekerheid en perfectionisme.

Je ervaart steeds meer (prestatie)druk. Deze veeleisende maatschappij creëert mensen die bang zijn om fouten te maken, om afgewezen te worden en de controle te verliezen.

Aan de basis van perfectionisme ligt vaak onzekerheid. Soms heeft perfectionisme met veiligheid te maken. Het voelt veilig als alles gaat zoals het zou moeten. Geordend, overzichtelijk, volgens de regels. Als het anders gaat word je onrustig. Dus wil je de touwtjes in handen hebben om te zorgen dat alles gaat zoals het moet.

Perfectionisme is in twee typen onder te verdelen.

  • Gezond perfectionisme: je verlangt veel van jezelf, maar je kunt uiteindelijk wel tevreden zijn wanneer je een taak hebt afgerond. Gaat er onverhoopt toch iets fout dan leg je dit makkelijk naast je neer.
  • Ongezond perfectionisme: het is nooit goed genoeg waardoor je vaak teleurgesteld bent in jezelf.

Verlang je te veel van jezelf dan kun je je voorstellen dat prikkelbaarheid en vermoeidheid op de loer liggen. Onrealistische doelen brengen spanningen met zich mee. Daarnaast is de kans op het behalen van deze hoge doelen erg klein, waardoor jouw zelfvertrouwen beschadigd raakt. Een gevolg hiervan kan zijn dat je goedkeuring van anderen nodig hebt om jezelf gewaardeerd te voelen.

Dit maakt je kwetsbaar en extreem gevoelig voor opmerkingen en kritiek van anderen. Om jezelf hiertegen te beschermen, zal je juist nog harder gaan werken om alles perfect te doen. Perfectionisme is hierdoor een soort overlevingsstrategie geworden.

Je kunt je wel voorstellen dat ongezond perfectionisme ervoor zorgt dat je een enorme druk legt op jezelf en de lat enorm hoog legt. Die hoge lat beïnvloedt hoe je denkt over jezelf en dus je gevoel van eigenwaarde. Je gevoel van eigenwaarde is gebaseerd op de goedkeuring van anderen, op externe factoren dus, en dat maakt je kwetsbaar.

Maar lief mens, het is gewoon niet mogelijk om altijd en overal het allerbeste resultaat te bereiken. Dat eis je wel van jezelf en dus stel je jezelf super vaak teleur. Je let vooral op wat er allemaal niet gelukt is, in plaats van dat je je focust op wat er wél gelukt is, ook al gaat het hier om de bijzaken versus de hoofdzaken.

Je twijfelt vaak aan jezelf en kritiek van anderen, ook opbouwende, kan ervoor zorgen dat je in de verdediging schiet. Als perfectionist heb je, als gevolg van dit alles, helaas vaak een laag zelfbeeld.

Gevolgen van perfectionisme

Er is een verschil tussen hard werken en het zijn van een perfectionist. Met je best doen om een goed resultaat te behalen, daar is op zich helemaal niets mis mee. Perfectionisme gaat namelijk niet over gedrag, maar over hoe je over jezelf denkt.

Als perfectionist zie je in fouten en mislukkingen meteen HET bewijs voor het feit dat je niet goed genoeg bent.

Stel je voor: je vindt het spannend om een presentatie te houden. Er wordt van je verwacht dat je op je werk een presentatie houdt voor je collega’s. Je hebt je super goed voorbereid en veel geoefend voor de presentatie. Na afloop vraag je om feedback. Je collega’s geven je veel (opbouwende) feedback, tips en tops. Er zijn ook wat kritische opmerkingen. Je bent enigszins teleurgesteld door de feedback die je krijgt, want je hebt je zo goed voorbereid.

Een passende reactie zou zijn ‘ik ben teleurgesteld, maar ik heb mooi wel de presentatie gehouden, ik kan nog veel leren.’ De perfectionist in jou zal denken: ‘zie je nou wel, ik ben niet goed genoeg’.

Is het dan erg om perfectionistisch te zijn? Perfectionisme kan je op de korte termijn veel brengen, zeker in je werk. Je doet je werk immers goed en je werkgever zal tevreden over je zijn. Maar op de lange termijn heeft perfectionisme grote nadelen. Uit verschillende studies blijkt dat perfectionisme sterk in verband wordt gebracht met een lijst van psychische klachten, zoals:

  • Stress en burn-out
  • Depressie
  • Faalangst
  • Paniekaanvallen
  • Eetstoornissen

Angst als basis

Misschien ben je je ervan bewust, misschien niet, maar perfectionisme komt voort uit angst. Angst om te falen, om de controle te verliezen, of om niet gewaardeerd te worden. Of een combinatie ervan, of zelfs allemáál (jazeker, dat kan, geloof me).

Angst om fouten te maken. Je ziet vaak geen verschil tussen het maken van fouten en persoonlijk falen. Je ontzegt jezelf de kans om te groeien doordat je zo bezig bent om er alles aan te doen dat je geen fouten maakt.

Angst om te falen. Als perfectionist zie je het niet behalen van je doel als een persoonlijk falen en je keurt je hiermee direct af.

Angst om afgewezen te worden. Je bent bang om niet meer geaccepteerd te worden als je jouw ‘tekortkomingen’ laat zien. Door alles perfect te willen doen bescherm je jezelf tegen afwijzing, afkeuring en kritiek.

Wat is de positieve kant van perfectionisme?

Perfectionisme is helemaal niet verkeerd of iets wat je per se moet afleren. Het kan je alleen wel in de weg zitten, ook al heb je dat op het moment zelf misschien niet door. Perfectionisme kan in de basis een hele mooie eigenschap zijn: je doet super je best en je zet je zo goed mogelijk in. Dat betekent:

  • Dat je over doorzettingsvermogen beschikt, hierdoor zal je niet snel opgeven en blijven proberen tot het lukt.
  • Dat je een groot verantwoordelijkheidsgevoel hebt, alles heel serieus neemt, voor iedereen opkomt en het zo goed mogelijk wil doen.
  • Dat je je voor de volle 100% inzet, hard werkt en gemotiveerd bent.
  • Dat je enorm betrouwbaar bent.

Ondersteun je zelf om het op de juiste manier in te zetten, zodat het geen belemmering is. Het is natuurlijk veel leuker om dingen te doen volgens je eigen inzicht. Spontaan een andere weg inslaan, of een eigen weg banen, is tof! Fouten maken mag best. Perfectionisme heeft alles te maken met jouw zelfbeeld. Als je tevreden bent met jezelf, dan hoef je niet zo je best te doen.

Jij een positief zelfbeeld?

Kan jij wel wat extra zelfvertrouwen gebruiken en tevreden zijn met wie je bent?

Wat ik regelmatig in mijn coachpraktijk tegenkom is dat ‘perfectie’ gekoppeld is geraakt aan de identiteit. Wat ik daarmee bedoel is, als er een fout wordt gemaakt of het loopt anders dan gepland, dan ervaar je dit als persoonlijk falen.

Dus de mate waarin je ervaart of je ‘goed’ bent wordt gemeten aan resultaat van buitenaf en niet aan jouw persoonlijkheid, jouw innerlijk. Dat leidt tot onzekerheid, een laag zelfbeeld, het beter willen doen, krampachtigheid, uitstelgedrag en zo kom je in de vicieuze cirkel van perfectionisme terecht.

Je gebruikt je perfectionisme om waardering of liefde te krijgen. Als perfectionist heb je de overtuiging dat je niet deugt als iets niet helemaal lukt of fout gaat, want: alles of niets en alleen alles is goed. Deze overtuiging heeft zich (vaak tijdens jouw jeugd) in je brein genesteld en voedt jouw gedachten en gedragingen.

Een beetje minder mag best
Tot op bepaalde hoogte maken bovenstaande eigenschappen jou een betrouwbaar, doelmatig en praktisch mens maken. Anderzijds mis je door dit alles-of-niets-denken het meeste en mooiste van wat het leven jou te bieden heeft. Zo ga je vaak onbekende, interessante en opwindende uitdagingen uit de weg, die wellicht op het eerste oog niet direct nut hebben, maar wel een geweldige verrijking voor jouw leven kunnen zijn. En eerlijk is eerlijk; streven naar controle is bij voorbaat een verloren strijd.

Kijk of je mee kunt gaan op de stroom van het leven, wees flexibel. Durf te vertrouwen op een goede afloop, vertrouw op talenten van andere mensen en vertrouw op je eigen kwaliteiten, mocht het toch mis gaan. Vaak is het verlies niet zo groot als je van te voren denkt. Zelfs als dingen compleet anders lopen dan je had gepland, verwacht of gehoopt, dan wordt het de volgende dag gewoon weer licht, ga je gewoon weer naar jouw werk en komt er ook gewoon weer water uit de kraan.

Als je denkt dat je last hebt van perfectionisme dan zijn er mogelijkheden om dit te doorbreken. Soms gaat het snel en makkelijk en soms is er wat meer nodig om dit blijvend te veranderen. Bij Marjolein werkt met jou samen om perfectionisme te doorbreken.

​​Heb je nog vragen? Kan ik nog iets voor jou betekenen? Laat het mij gerust weten.

Wist je al dat ik in deze gekke tijden mijn inzichten en tips voor een fijner leven deel op Facebook en Instagram?

Wil je deze inspiratie opdoen?
>> Volg mij dan hier op Facebook
>> Of volg mij hier op Instagram